Lệnh 248 là quy định của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) về đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm ở nước ngoài, có hiệu lực từ ngày 1/1/2022: mọi cơ sở sản xuất, chế biến, bảo quản thực phẩm xuất khẩu sang Trung Quốc phải có mã đăng ký trên hệ thống của GACC, và mã đó phải in trên bao bì. Lệnh 248 đi cùng Lệnh 249 về quản lý an toàn thực phẩm xuất nhập khẩu, cùng ngày hiệu lực.
Quy định chia thực phẩm thành hai luồng. Mười tám nhóm có rủi ro cao hơn, như thịt, thuỷ sản, sữa, tổ yến, sản phẩm ong, trứng, ngũ cốc, rau tươi và khô, hạt và quả khô, phải đăng ký qua cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu giới thiệu. Các nhóm còn lại doanh nghiệp tự đăng ký trực tiếp trên hệ thống. Trái cây tươi đi theo nghị định thư kiểm dịch và cơ chế mã vùng trồng, mã đóng gói, không thuộc phạm vi bài này.
Phần dưới giải thích phạm vi, quy trình, cách xử lý mã trên bao bì và những lỗi thường gặp. Danh mục nhóm hàng và thủ tục chi tiết có thể đã được sửa đổi; hãy đối chiếu văn bản hiện hành của GACC và hướng dẫn của cơ quan đầu mối phía Việt Nam.
Lệnh 248 ra đời để giải quyết vấn đề gì
Trước năm 2022, Trung Quốc đã yêu cầu đăng ký với một số nhóm hàng như thịt, thuỷ sản, sữa, nhưng phần lớn thực phẩm chế biến không cần. Lệnh 248 mở rộng yêu cầu đăng ký ra gần như toàn bộ thực phẩm, với logic quen thuộc của quản lý rủi ro: biết chính xác ai sản xuất từng lô hàng nhập khẩu để truy vết khi có sự cố và chặn từng cơ sở thay vì chặn cả nước xuất khẩu.
Quy định này nằm trong xu hướng chung của nhiều thị trường lớn: chuyển một phần trách nhiệm kiểm soát an toàn thực phẩm về phía nước xuất khẩu và về chính cơ sở sản xuất. Hoa Kỳ có yêu cầu đăng ký cơ sở thực phẩm với FDA từ lâu; Liên minh châu Âu áp dụng danh sách cơ sở được phép với sản phẩm động vật. Điểm khác của Lệnh 248 là phạm vi rộng và yêu cầu in mã lên bao bì.
Với doanh nghiệp Việt Nam, hệ quả trực tiếp là: một nhà máy sản xuất bánh kẹo, gia vị, cà phê rang hay đồ uống muốn bán sang Trung Quốc phải hoàn tất đăng ký trước lô đầu tiên, kể cả khi bán qua nhà nhập khẩu. Hàng không có mã đăng ký hợp lệ có thể bị từ chối nhập.
Hai luồng đăng ký
Bảng tóm tắt khác biệt giữa hai luồng. Danh sách đầy đủ mười tám nhóm và mã HS tương ứng được GACC công bố; hãy tra mã HS cụ thể của sản phẩm thay vì đoán theo tên nhóm.
| Tiêu chí | Luồng qua cơ quan thẩm quyền | Luồng tự đăng ký |
|---|---|---|
| Phạm vi | Mười tám nhóm rủi ro cao: thịt và sản phẩm thịt, vỏ bọc xúc xích, thuỷ sản, sữa, tổ yến, sản phẩm ong, trứng, dầu mỡ ăn được, bánh nhân bột mì, ngũ cốc, sản phẩm xay xát, rau tươi và khô, gia vị, hạt và quả khô, cà phê nhân và ca cao chưa rang, thực phẩm chế độ ăn đặc biệt, thực phẩm chức năng | Các thực phẩm còn lại như bánh kẹo, đồ uống, cà phê rang, thực phẩm đóng hộp khác |
| Ai nộp | Cơ quan thẩm quyền nước xuất khẩu, sau khi thẩm định cơ sở | Cơ sở sản xuất hoặc đại lý được uỷ quyền |
| Vai trò phía Việt Nam | Kiểm tra, xác nhận cơ sở đáp ứng yêu cầu rồi giới thiệu sang GACC | Không bắt buộc qua cơ quan Việt Nam |
| Thẩm định của GACC | Có thể thẩm định hồ sơ, trực tuyến hoặc thực địa | Chủ yếu thẩm định hồ sơ |
| Thời hạn mã | Có thời hạn, phải gia hạn trước khi hết hạn | Có thời hạn, phải gia hạn trước khi hết hạn |
Một sản phẩm có thể thuộc nhóm khác với trực giác: hạt điều rang muối, cà phê nhân và cà phê rang, bánh có nhân bột mì đều có thể rơi vào luồng khác nhau tuỳ mã HS và mức chế biến. Xác định sai luồng là lỗi tốn thời gian nhất vì hồ sơ phải làm lại từ đầu.
Quy trình cho luồng qua cơ quan thẩm quyền
Phía Việt Nam, cơ quan quản lý chất lượng nông lâm thuỷ sản thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường là đầu mối cho nhiều nhóm hàng; một số nhóm có thể do bộ ngành khác quản lý. Sau đợt sắp xếp bộ máy năm 2025, tên gọi và phân công có thể đã đổi, vì vậy hãy xác nhận đầu mối trước khi nộp.
- Xác định mã HS và nhóm hàng của từng sản phẩm, đối chiếu danh mục của GACC.
- Chuẩn bị hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tại cơ sở: kế hoạch HACCP hoặc tương đương, chương trình tiên quyết, hồ sơ kiểm soát nguyên liệu, kiểm nghiệm.
- Nộp hồ sơ tới cơ quan thẩm quyền Việt Nam kèm thông tin cơ sở, sơ đồ nhà xưởng, quy trình sản xuất, danh mục sản phẩm.
- Cơ quan Việt Nam thẩm định hồ sơ và có thể kiểm tra thực tế cơ sở.
- Cơ quan Việt Nam giới thiệu cơ sở lên GACC qua hệ thống đăng ký trực tuyến.
- GACC đánh giá và có thể yêu cầu bổ sung, thẩm định trực tuyến hoặc thực địa.
- Cơ sở được cấp mã đăng ký và xuất hiện trong danh sách công khai; bắt đầu in mã lên bao bì.
Với luồng tự đăng ký, doanh nghiệp tạo tài khoản trên hệ thống của GACC, khai thông tin cơ sở, sản phẩm, cam kết tuân thủ và tải tài liệu theo yêu cầu. Khâu này thường gặp trở ngại ở ngôn ngữ và cách khai thông tin kỹ thuật; nhiều doanh nghiệp dùng đơn vị tư vấn, nhưng vẫn phải tự hiểu nội dung đã khai vì cơ sở chịu trách nhiệm về tính chính xác.
Mã đăng ký trên bao bì: những điểm dễ sai
Mã phải in trên bao bì trong và ngoài. Quy định yêu cầu mã đăng ký Trung Quốc hoặc mã được nước xuất khẩu chấp thuận thể hiện trên bao bì. Với sản phẩm có nhiều lớp bao gói, kiểm tra cả lớp bán lẻ và lớp thùng ngoài.
Mã gắn với cơ sở sản xuất, không gắn với thương hiệu. Một thương hiệu gia công ở nhiều nhà máy phải có mã của đúng nhà máy sản xuất lô hàng đó. Đây là điểm hay sai ở doanh nghiệp thương mại thuê gia công.
Mã phải khớp danh mục sản phẩm đã đăng ký. Cơ sở có mã cho dòng sản phẩm A không mặc nhiên xuất được dòng B nếu B thuộc nhóm khác hoặc chưa được khai. Mở rộng danh mục cần thủ tục bổ sung.
Mã không thay cho nhãn phụ tiếng Trung. Thực phẩm bao gói sẵn bán lẻ tại Trung Quốc còn phải có nhãn tiếng Trung theo tiêu chuẩn quốc gia về ghi nhãn thực phẩm. Nhà nhập khẩu thường chịu trách nhiệm nhãn phụ, nhưng nội dung phải chính xác theo thông tin người sản xuất cung cấp.
Đổi thông tin cơ sở mà không cập nhật. Đổi tên công ty, địa chỉ, người đại diện, mở rộng nhà xưởng cần được cập nhật trên hệ thống. Thông tin trên chứng từ khác với thông tin đăng ký là căn cứ để giữ hàng.
Lệnh 249: nghĩa vụ sau khi có mã
Lệnh 249 về quản lý an toàn thực phẩm xuất nhập khẩu đặt ra khung chung cho việc kiểm tra hàng nhập, bao gồm nghĩa vụ của nhà nhập khẩu, kiểm tra tại cửa khẩu, cơ chế cảnh báo và xử lý vi phạm. Đối với cơ sở sản xuất nước ngoài, điểm quan trọng là đăng ký chỉ là điều kiện đầu vào; sau đó phía nhập khẩu vẫn kiểm tra từng lô, có thể tăng tần suất lấy mẫu với cơ sở hoặc nhóm hàng có dấu hiệu rủi ro, và có thể tạm dừng nhập từ cơ sở vi phạm.
Do đó, doanh nghiệp cần duy trì hệ thống quản lý an toàn thực phẩm thực chất chứ không chỉ trên giấy tờ. Ba thực hành hữu ích: kiểm nghiệm định kỳ theo chỉ tiêu mà phía nhập khẩu quan tâm, kể cả chỉ tiêu chưa bị yêu cầu; lưu mẫu từng lô xuất; và theo dõi danh sách cảnh báo của phía nhập khẩu với nhóm hàng của mình để biết đối thủ cùng ngành đang gặp vấn đề gì.
Khi có thông báo vi phạm, phản ứng nhanh qua cơ quan thẩm quyền Việt Nam, kèm báo cáo điều tra nguyên nhân và biện pháp khắc phục, là cách duy nhất để rút ngắn thời gian bị hạn chế.
Danh mục kiểm tra trước khi nhận đơn hàng thực phẩm từ Trung Quốc
Trước khi ký hợp đồng với nhà nhập khẩu, doanh nghiệp sản xuất nên tự trả lời được các câu dưới đây. Câu nào chưa có câu trả lời chắc chắn là một rủi ro cần xử lý trước khi nhận tiền cọc.
- Mã HS của từng sản phẩm là gì, thuộc luồng đăng ký nào, đã đối chiếu với danh mục mới nhất của GACC chưa?
- Cơ sở sản xuất thực tế của lô hàng đã có mã đăng ký còn hiệu lực cho đúng nhóm sản phẩm chưa?
- Mặt hàng có cần thêm điều kiện riêng không, ví dụ thoả thuận kiểm dịch song phương với sản phẩm động vật hoặc tổ yến?
- Bao bì đã in mã đăng ký ở đúng vị trí; nhà nhập khẩu đã duyệt nội dung nhãn phụ tiếng Trung chưa?
- Chỉ tiêu kiểm nghiệm nào phía nhập khẩu thường kiểm với nhóm hàng này, và lô hàng đã có phiếu kiểm nghiệm tương ứng chưa?
- Hợp đồng đã quy định trách nhiệm khi lô hàng bị giữ hoặc trả do vấn đề đăng ký, nhãn hay kiểm nghiệm chưa?
- Mã đăng ký còn hạn bao lâu; ai trong doanh nghiệp theo dõi và nộp hồ sơ gia hạn?
Danh mục này không thay cho tư vấn chuyên môn, nhưng giúp phát hiện sớm những khoảng trống mà doanh nghiệp lần đầu bán sang Trung Quốc hay bỏ sót, nhất là khi tin rằng nhà nhập khẩu sẽ lo hết mọi thứ.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp thương mại không có nhà máy có tự đăng ký theo Lệnh 248 được không?
Đối tượng đăng ký là cơ sở sản xuất, chế biến, bảo quản thực phẩm, không phải đơn vị thương mại. Doanh nghiệp thương mại xuất khẩu hàng gia công phải đảm bảo nhà máy gia công có mã đăng ký cho đúng sản phẩm. Kho bảo quản trung gian có thể cũng thuộc diện đăng ký tuỳ nhóm hàng.
Mẫu hàng gửi cho khách Trung Quốc có cần mã đăng ký không?
Quy định có các trường hợp loại trừ cho mẫu thử, hàng triển lãm và một số hàng phi thương mại, nhưng phạm vi loại trừ cần kiểm văn bản hiện hành và hỏi đơn vị chuyển phát hoặc đại lý nhập khẩu. Không nên mặc định mẫu nào cũng được miễn, nhất là với nhóm hàng rủi ro cao.
Thời hạn hiệu lực của mã đăng ký là bao lâu?
Theo quy định gốc, mã có thời hạn nhiều năm và phải nộp hồ sơ gia hạn trong khoảng thời gian trước khi hết hạn. Do có thể có sửa đổi, hãy kiểm thông tin hiệu lực trên hệ thống và giao cho một người theo dõi ngày hết hạn, vì mã hết hạn đồng nghĩa với hàng không vào được.
Có mã Lệnh 248 rồi thì sản phẩm động vật có xuất được ngay không?
Chưa chắc. Với sản phẩm động vật, tổ yến, sữa và một số nhóm khác, hai nước thường phải có thoả thuận về kiểm dịch và điều kiện vệ sinh cho từng loại sản phẩm. Mã đăng ký cơ sở là điều kiện cần, thoả thuận mở cửa thị trường cho mặt hàng là điều kiện khác.
Đơn vị tư vấn khai hồ sơ sai thì ai chịu trách nhiệm trước phía nhập khẩu?
Cơ sở sản xuất đứng tên đăng ký chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin. Thoả thuận với đơn vị tư vấn chỉ giải quyết quan hệ dân sự giữa hai bên. Vì vậy doanh nghiệp nên yêu cầu bản sao toàn bộ nội dung đã khai và tự rà soát trước khi nộp.
Thay đổi công thức sản phẩm có phải cập nhật đăng ký không?
Nếu thay đổi làm sản phẩm chuyển sang nhóm hàng hoặc mã HS khác, hoặc thay đổi thông tin đã khai về sản phẩm, thì cần cập nhật. Thay đổi nhỏ không ảnh hưởng tới nhóm hàng thường không cần, nhưng nhãn phụ và hồ sơ kiểm nghiệm vẫn phải phản ánh đúng sản phẩm thực tế.