Khi bán hàng online cho người tiêu dùng ở nước khác, ngoài thuế nhập khẩu (nếu có), hàng hoá thường chịu thuế tiêu dùng của nước người mua: thuế giá trị gia tăng (VAT) ở châu Âu, Anh và nhiều nước khác, thuế hàng hoá và dịch vụ (GST) ở Úc, New Zealand, Singapore, hay thuế bán hàng cấp bang ở Hoa Kỳ. Nguyên tắc chung của các hệ thống VAT hiện đại là đánh thuế ở nơi tiêu dùng, nên hàng xuất khẩu từ Việt Nam không chịu VAT của Việt Nam theo cách thông thường nhưng phải chịu VAT của nước nhập khẩu.
Câu hỏi thực tế với người bán là: thuế đó thu lúc nào và ai thu. Có ba khả năng: hải quan thu khi hàng nhập khẩu (người nhận hoặc hãng vận chuyển trả), người bán nước ngoài đăng ký thuế và thu ngay khi bán, hoặc sàn thương mại điện tử bị luật coi là người cung cấp và thu nộp thay. Từ khoảng năm 2018 tới nay, nhiều thị trường lớn đã chuyển từ cách thứ nhất sang cách thứ hai và thứ ba.
Bài viết giải thích logic của các thay đổi đó, mô tả các cơ chế tiêu biểu ở EU, Anh, Úc và Hoa Kỳ ở mức nguyên tắc, và đưa ra danh mục việc cần làm. Thuế là lĩnh vực thay đổi nhanh; mọi quyết định cụ thể cần kiểm văn bản hiện hành và hỏi chuyên gia thuế tại nước đến.
Vì sao các nước siết thuế với hàng bán online giá trị thấp
Trước đây nhiều nước có ngưỡng miễn thuế (de minimis): kiện hàng nhập khẩu dưới một trị giá nhất định được miễn thuế nhập khẩu, thậm chí miễn cả VAT khâu nhập khẩu. Lý do ban đầu là hành chính: chi phí thu thuế một kiện nhỏ có thể lớn hơn số thuế thu được. Khi số kiện mỗi năm còn ít, cái giá phải trả cho ngân sách không đáng kể.
Thương mại điện tử xuyên biên giới làm thay đổi phép tính ấy. Hàng trăm triệu kiện nhỏ đi vào mỗi thị trường lớn mỗi năm, và người bán nước ngoài không phải nộp VAT trong khi cửa hàng trong nước bán cùng món hàng phải nộp. Điều này vừa làm thất thu ngân sách, vừa tạo bất bình đẳng cạnh tranh. Kèm theo là tình trạng khai trị giá thấp để lọt dưới ngưỡng.
Báo cáo của OECD trong dự án chống xói mòn cơ sở thuế (BEPS), Hành động 1 về kinh tế số, cùng các hướng dẫn về VAT/GST quốc tế của tổ chức này đã khuyến nghị đánh thuế tiêu dùng ở nơi tiêu dùng và giao trách nhiệm thu cho người bán hoặc nền tảng trung gian. Các cải cách ở Úc (2018), EU và Anh (2021) đi theo hướng này. Xu hướng chung có thể đánh giá là rõ ràng: ngưỡng miễn thuế đang bị thu hẹp và trách nhiệm thu thuế đang dịch chuyển về phía người bán và nền tảng.
Các cơ chế tiêu biểu ở thị trường lớn
Bảng dưới tóm lược những thay đổi lớn đã được công bố rộng rãi, ở mức nguyên tắc. Chi tiết về ngưỡng, thuế suất, thủ tục đăng ký có thể đã thay đổi; cần kiểm nguồn chính thức của từng nước trước khi áp dụng.
| Thị trường | Thay đổi chính | Ý nghĩa với người bán nước ngoài |
|---|---|---|
| Úc | Từ 1/7/2018, GST áp dụng cho hàng giá trị thấp nhập khẩu bán cho người tiêu dùng; người bán, sàn hoặc bên gom hàng có doanh thu vượt ngưỡng phải đăng ký và thu GST tại điểm bán | Nếu bán qua sàn, sàn thường thu thay; bán qua website riêng với doanh thu đủ lớn có thể phải tự đăng ký |
| Liên minh châu Âu | Từ 1/7/2021 bỏ miễn VAT cho kiện dưới 22 euro; mọi hàng nhập khẩu thương mại chịu VAT. Lập cổng một cửa nhập khẩu (IOSS) cho kiện trị giá không quá 150 euro; sàn trong nhiều trường hợp được coi là người cung cấp | Có thể đăng ký IOSS (thường qua trung gian) để thu VAT khi bán, hàng thông quan nhanh; nếu không, người mua trả VAT và phí khi nhận |
| Vương quốc Anh | Từ 1/1/2021, với lô hàng trị giá không quá 135 bảng, VAT thu tại điểm bán thay vì khi nhập khẩu; sàn chịu trách nhiệm nếu hàng bán qua sàn | Bán qua website riêng vào Anh với hàng dưới ngưỡng thường phải đăng ký VAT ở Anh |
| Hoa Kỳ | Không có VAT liên bang; thuế bán hàng do các bang quy định, nhiều bang buộc sàn thu thay sau phán quyết Wayfair (2018). Ngưỡng miễn thuế nhập khẩu 800 USD từng rất rộng nhưng đã bị đình chỉ trên diện rộng từ năm 2025 | Kiện nhỏ vào Mỹ nay có thể phải chịu thuế nhập khẩu và thủ tục đầy đủ hơn; cần theo dõi sát vì chính sách thay đổi liên tục |
Điểm chung của bốn trường hợp: bán qua sàn thì phần lớn nghĩa vụ thuế tiêu dùng đã được sàn xử lý, người bán chủ yếu cần cung cấp dữ liệu đúng; bán qua website riêng thì người bán phải tự tìm hiểu và có thể phải đăng ký thuế ở nước đến, thường qua đại diện thuế. Đây là một chi phí ẩn của mô hình website riêng cần đưa vào tính toán ngay từ đầu.
IOSS hoạt động thế nào: ví dụ để hiểu cơ chế
Bối cảnh. Người bán Việt Nam bán một chiếc túi giá 60 euro qua website riêng cho khách ở một nước EU, gửi thẳng bằng chuyển phát.
Không dùng IOSS. Website chỉ thu 60 euro. Khi kiện tới EU, hải quan tính VAT nhập khẩu theo thuế suất của nước người mua; hãng vận chuyển nộp thay rồi đòi người nhận số thuế đó cộng phí xử lý. Người mua bất ngờ, có thể từ chối nhận.
Dùng IOSS. Người bán (thường thông qua một trung gian được chỉ định ở EU) có mã IOSS. Website tính và thu VAT ngay khi khách thanh toán, giá hiển thị đã gồm VAT. Mã IOSS được truyền cùng dữ liệu kiện, hải quan thấy VAT đã được thu nên cho thông quan nhanh, người nhận không trả thêm. Hằng tháng người bán kê khai và nộp số VAT đã thu qua cổng một cửa.
Qua sàn. Nếu bán chiếc túi đó qua một sàn bị coi là người cung cấp theo quy định EU, sàn tự thu và nộp VAT bằng mã IOSS của sàn; người bán không cần mã riêng cho các đơn trên sàn.
Giới hạn. IOSS áp dụng cho kiện có trị giá nội tại không quá 150 euro và không áp cho hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt như rượu, thuốc lá. Kiện trên ngưỡng vẫn thông quan theo thủ tục nhập khẩu thông thường, chịu cả thuế nhập khẩu theo biểu thuế. EU cũng đã bàn việc bỏ miễn thuế nhập khẩu cho kiện dưới 150 euro; cần theo dõi tình trạng hiện hành.
Danh mục việc cần làm trước khi bán vào một thị trường
Áp dụng cho từng thị trường, ghi kết quả thành một trang để cả đội và kế toán dùng chung.
- Xác định kênh bán: qua sàn hay website riêng, hay cả hai. Nghĩa vụ thuế khác nhau giữa hai kênh.
- Xác định mô hình giao hàng: gửi thẳng từng kiện hay nhập lô vào kho ở nước đó. Nhập lô nghĩa là doanh nghiệp (hoặc nhà nhập khẩu thay) nộp thuế khâu nhập, rồi có thể phải đăng ký và kê khai thuế tiêu dùng cho doanh thu bán lẻ tại nước đó.
- Tra ngưỡng và cơ chế hiện hành trên trang của cơ quan thuế, hải quan nước đến: hàng giá trị thấp có cơ chế thu tại điểm bán không, ngưỡng là bao nhiêu, người bán nước ngoài có phải đăng ký không.
- Tra mã HS và thuế nhập khẩu cho sản phẩm, kiểm tra hàng Việt Nam có được ưu đãi theo hiệp định thương mại không và điều kiện chứng minh xuất xứ.
- Quyết định hiển thị giá: đã gồm thuế hay chưa; với người tiêu dùng ở nhiều thị trường, giá phải hiển thị đã gồm thuế theo luật bảo vệ người tiêu dùng.
- Chọn đối tác: trung gian thuế hoặc đại diện thuế nếu cần đăng ký, dịch vụ vận chuyển hỗ trợ giao đã trả thuế và truyền mã số thuế.
- Thiết lập ghi chép: lưu dữ liệu từng đơn (nước người mua, giá, thuế đã thu, mã kiện) đủ để kê khai ở nước ngoài và giải trình doanh thu xuất khẩu ở Việt Nam.
Với doanh nghiệp nhỏ, phép tính thường dẫn tới kết luận: giai đoạn đầu bán vào các thị trường có cơ chế thuế phức tạp qua sàn, để sàn xử lý thuế tiêu dùng; chỉ mở website riêng phục vụ thị trường đó khi doanh thu đủ để gánh chi phí đăng ký và kê khai.
Nghĩa vụ thuế theo từng mô hình kinh doanh
Cùng một người bán có thể chạy nhiều mô hình song song, và mỗi mô hình kéo theo một bộ nghĩa vụ khác. Bảng dưới đây khái quát ở mức nguyên tắc để biết cần hỏi chuyên gia điều gì.
| Mô hình | Thuế nhập khẩu | Thuế tiêu dùng ở nước đến | Điều cần làm rõ |
|---|---|---|---|
| Gửi thẳng từng kiện, bán qua sàn | Theo từng kiện, nếu trên ngưỡng hoặc không có ngưỡng | Ở thị trường có cơ chế sàn thu thay, sàn thu và nộp | Dữ liệu mã HS, trị giá, xuất xứ cung cấp cho sàn có đúng không |
| Gửi thẳng từng kiện, bán qua website riêng | Theo từng kiện | Người bán đăng ký thu tại điểm bán, hoặc người mua trả khi nhận | Có nên đăng ký cơ chế một cửa, chi phí trung gian bao nhiêu |
| Nhập lô vào kho ở nước đến | Nộp theo lô khi nhập khẩu | Nộp khâu nhập, rồi kê khai cho doanh thu bán lẻ; thường được khấu trừ thuế đầu vào | Ai đứng tên nhà nhập khẩu, có phải đăng ký thuế và có đại diện thuế không |
| In theo yêu cầu tại nước đến | Thường không phát sinh vì hàng sản xuất tại chỗ | Phát sinh trên doanh thu bán lẻ; ai là người bán trên hoá đơn quyết định ai nộp | Hợp đồng với xưởng in và nền tảng phân định trách nhiệm thuế thế nào |
Câu hỏi then chốt ở mọi dòng là ai là người bán theo luật thuế của nước đến: người bán Việt Nam, sàn hay một bên trung gian. Trả lời câu này trước, các nghĩa vụ đăng ký, thu, kê khai sẽ rõ theo.
Một hệ quả thường bị đánh giá thấp: khi chuyển từ gửi thẳng sang nhập lô vào kho để giao nhanh hơn, doanh nghiệp có thể bước từ trạng thái gần như không có nghĩa vụ thuế ở nước ngoài sang trạng thái phải đăng ký, kê khai định kỳ và lưu sổ sách theo luật nước đó. Chi phí tuân thủ này cần đưa vào phép so sánh hai mô hình fulfillment.
Những hiểu lầm phổ biến
Hiểu lầm: hàng dưới ngưỡng thì không ai đánh thuế. Ngưỡng miễn thuế nhập khẩu và ngưỡng miễn thuế tiêu dùng có thể khác nhau, và nhiều nước đã bỏ ngưỡng thuế tiêu dùng với hàng nhập khẩu thương mại. Hàng dưới ngưỡng thuế nhập khẩu vẫn có thể chịu VAT hoặc GST.
Hiểu lầm: thuế ở nước người mua là việc của người mua. Về pháp lý, ở nhiều thị trường nghĩa vụ đã chuyển cho người bán hoặc sàn. Ngay cả khi người mua trả khi nhận, trải nghiệm xấu và tỷ lệ từ chối nhận là chi phí người bán gánh.
Hiểu lầm: khai trị giá thấp giúp khách đỡ thuế, ai cũng làm. Đây là khai sai trị giá, có thể bị phạt, tịch thu hàng, và với cơ chế thu tại điểm bán, dữ liệu giao dịch trên sàn, cổng thanh toán và tờ khai đều đối chiếu được. Rủi ro lớn hơn nhiều so với khoản tiết kiệm.
Hiểu lầm: đã xuất khẩu thì không liên quan thuế Việt Nam. Doanh thu từ bán hàng ra nước ngoài vẫn phải được ghi nhận và kê khai ở Việt Nam theo quy định. Hàng xuất khẩu có thể được áp dụng thuế suất giá trị gia tăng ưu đãi cho hàng xuất khẩu nếu đủ điều kiện về chứng từ; cần kiểm điều kiện hiện hành với kế toán hoặc cơ quan thuế.
Câu hỏi thường gặp
Người bán ở Việt Nam có phải đăng ký VAT ở châu Âu không?
Tuỳ mô hình. Bán qua sàn được coi là người cung cấp thì thường không cần cho các đơn trên sàn. Bán qua website riêng có thể chọn đăng ký IOSS qua trung gian cho kiện nhỏ, hoặc để người mua trả VAT khi nhận. Nhập lô vào kho trong EU để bán thì thường phải đăng ký VAT ở nước đặt kho.
Thuế nhập khẩu và VAT nhập khẩu khác nhau thế nào?
Thuế nhập khẩu là thuế quan, tính theo biểu thuế cho từng mã HS và có thể được giảm theo hiệp định thương mại. VAT nhập khẩu là thuế tiêu dùng, thường tính trên trị giá hải quan cộng thuế nhập khẩu, theo thuế suất VAT của nước nhập khẩu. Hiệp định thương mại thường không giảm VAT.
Giá trên website bán hàng quốc tế nên ghi gồm thuế hay chưa?
Với người tiêu dùng ở EU, Anh, Úc, quy định bảo vệ người tiêu dùng nhìn chung yêu cầu giá hiển thị là giá cuối cùng đã gồm thuế. Ở Mỹ, thông lệ là giá chưa gồm thuế bán hàng, thuế cộng ở bước thanh toán. Website nên hiển thị giá theo nước của người xem nếu bán nhiều thị trường.
Ai chịu thuế khi khách từ chối nhận hàng?
Nếu kiện bị trả về, thuế nhập khẩu và VAT ở nước đến thường chưa được nộp hoặc có thể được xử lý theo thủ tục riêng, nhưng cước hai chiều và phí xử lý thường do người gửi chịu theo hợp đồng với hãng vận chuyển. Với hàng đã thu thuế trước qua IOSS, hoàn tiền cho khách cần đi kèm điều chỉnh kê khai.
Có công cụ nào tính thuế tự động cho nhiều nước không?
Có nhiều phần mềm và dịch vụ tính thuế tích hợp vào website và trang thanh toán, dựa trên địa chỉ người mua và mã sản phẩm. Chúng hữu ích nhưng chỉ đúng khi mã HS và phân loại sản phẩm đầu vào đúng. Người bán vẫn chịu trách nhiệm cuối cùng về số liệu kê khai.
Thuế tiêu thụ đặc biệt có áp dụng cho hàng bán online không?
Có. Hàng như rượu, thuốc lá, một số đồ uống có đường ở một số nước chịu thêm thuế tiêu thụ đặc biệt khi nhập khẩu, và thường bị loại khỏi các cơ chế đơn giản hoá cho kiện nhỏ. Nhiều nước còn hạn chế hoặc cấm gửi các mặt hàng này qua bưu chính, chuyển phát cho cá nhân.